X
Sociale Kaart Spirituele Zorg

 

Wat is spiritualiteit?
Spiritualiteit is ‘het levensbeschouwelijk functioneren van de mens, waartoe ook de vragen van zinervaring en zingeving gerekend worden'. Het gaat bij spiritualiteit om alle mogelijke - van godsdienstige tot alledaagse - bronnen van inspiratie. Voor sommige mensen ligt het accent hierbij op het gevoelsleven (bijv. bidden, genieten van de natuur, literatuur, muziek, kunst) of activiteiten (mediteren, rituelen voltrekken of zich inzetten voor een goede zaak), anderen beleven het meer intellectueel (contemplatie, studie). Spiritualiteit heeft invloed op het hele bestaan, is dynamisch, en heeft meer te maken met de bron van een levenshouding dan met een af te bakenen levensgebied.

In de palliatieve fase van het ziekteproces komt het levenseinde naderbij. Zodra dit tot het bewustzijn doordringt, is het een normale menselijke reactie dat levensvragen om aandacht vragen. Dit kan verbonden zijn met hele alledaagse zaken of met meer religieuze thema's. Een paar voorbeelden:
 

  • Zingeving (zinervaring, zinverlies): Wat heeft mijn leven nog voor zin, zwart gat, het lot, waarom ik? Maar ook: verrijking van de rest van het leven, meer diepgang, verbondenheid, transcendentie, doodswens, euthanasievraag, klaar met leven.
  • Regie- en controleverlies: Zich machteloos voelen, twijfel, autonomie, afhankelijkheid, hulpbehoevendheid, coping, maakbaarheid, gevoel van waardigheid.
  • Tijdsperspectief: Het wegvallen van de toekomst, leven bij de dag, doodsbesef, acceptatie, berusting, ontkenning, verwerking, persoonlijke transformatie, integratie, is het nu werkelijk afgelopen? Wat is er na dit leven? Gerichtheid op de nabije toekomst om het heden draaglijk te maken. Hoe gebruik ik mijn tijd nog? Wie wil ik nog ontvangen en wie niet?
  • Verbondenheid en isolement: ‘Getekend zijn', er helemaal alleen voor staan, zich afgesneden voelen, heelwording, integratie in een spirituele gemeenschap, verbonden voelen (met groter geheel), zielsverwantschap.
  •  (Wan)hoop: Het niet meer zien zitten, uitzichtloosheid, irreële hoop, wat zijn mijn kracht/inspiratiebronnen, wat geeft me vertrouwen/hoop, groei? Wat houdt me gaande? Wat doet er (nu) echt toe?
  • Levensbalans: Schuld, goed maken, straf, nieuw evenwicht zoeken, ‘goed afronden', acceptatie, verzoening, wat heb ik misdaan? Wat laat ik na? Wat heb ik mogen geven? Maar ook: het leven vieren, gezegend zijn, het goede leven, relativering en humor.
  • Geloofsovertuiging: Wat heeft God met mij voor? Mag ik me toevertrouwen aan mijn Schepper? Hoe raak ik verzoend met God? Word ik gestraft na dit leven?

Wat is spirituele zorg?

  • Spirituele zorg is zorg voor datgene wat voor patiënten en hun naasten van existentieel belang is. Dit dient het gezamenlijk referentiepunt te zijn van alle, bij palliatieve zorg, betrokken zorgverleners en managers.
  • Spirituele zorg is een integraal onderdeel van de palliatieve zorg. Voor de patiënten en hun naasten belangrijk is dat er geluisterd wordt naar wat voor hen van existentieel belang is en dat daar door zorgverleners op een adequate manier op wordt gereageerd. Aandacht voor de spirituele dimensie in de palliatieve zorg kan het lijden verlichten en het totale zorgproces soepeler laten verlopen.
  • Spirituele zorg is zorg voor datgene wat voor patiënten en naasten van essentiële waarde en betekenis is. Dat kleurt en bepaalt het hele bestaan; zeker in de laatste fase van het leven. Kortom, aandacht voor wat belangrijk is voor de patiënt en zijn of haar naasten.

Competenties spirituele zorg
Het verlenen van spirituele zorg vraagt competenties van zorgverleners op het spirituele vlak. Deze competenties verschillen per discipline. De competenties van geestelijk verzorgers zijn beschreven in de beroepsstandaard voor geestelijk verzorgers. Beschrijvingen van competenties voor andere zorgverleners zijn in ontwikkeling. In een recent gehouden inventarisatie en aanzet tot discussie over de benodigde competenties op het gebied van spirituele zorg worden de volgende competenties onderscheiden:

  • Zelfinzicht in rol eigen spiritualiteit; open/onbevooroordeelde communicatie
  • Signaleren spirituele vragen/behoeften en crisis bij patiënt en naasten
  • Afstemmen in multidisciplinaire team en verwijzen naar een geestelijk verzorger
  • Zorg bieden: ondersteuning bij de spirituele behoeften en zingevingsvragen
  • Grondhouding: respect, ‘aanwezig zijn’, oprecht luisteren
  • Kwaliteitszorg en deskundigheidsbevordering: intervisie, verbeterprojecten

Dit competentieprofiel is een eerste aanzet en vergt nog verdere doordenking met vooral beroeps-, patiënten-, en naastenorganisaties.

De Sociale Kaart Spirituele Zorg
In het voorjaar van 2011 besloot het NPZR&o om een werkgroep spiritualiteit in te stellen. De eerste opdracht voor de werkgroep spiritualiteit was het globaal in kaart brengen van de bestaande geestelijke zorg voor palliatieve cliënten in de extramurale setting van het werkgebied van het NPZR&o. Het resultaat is deze sociale kaart spirituele zorg (in ontwikkeling).

De indeling van de Sociale Kaart Spirituele Zorg

 

Heeft u aanvullingen?
Ideeën, suggesties, aanvullingen enzovoorts zijn van harte welkom. U kunt deze sturen naar e.sintnicolaas@leliezorggroep.nl.